Ontdekserie
De 10 oudste stenen ooit gevonden
De aarde is ongeveer 4,5 miljard jaar oud. Toch liggen er hier stenen en korrels die bijna net zo oud zijn, en zelfs een paar die ouder zijn dan de aarde zelf. Ze vertellen hoe onze planeet eruitzag toen er nog geen planten, dieren of zelfs continenten waren. Wij nemen je mee terug in de tijd, van sterrenstof tot een reuzenkei in Drenthe.
Ouderdom is hier de leeftijd van de korrel of het gesteente, niet hoe lang een steen al in een vitrine ligt.
- Ouderdom
- Veel korrels 4,6 tot 4,9 miljard jaar, sommige ouder dan 5,5 miljard, mogelijk tot 7 miljard jaar
- Wat is het
- Presolaire korrels van siliciumcarbide, sterrenstof
- Gevallen
- 28 september 1969, bij Murchison, Victoria
- Land
- Australië
Een klok in de steen
Hoe weet je hoe oud een steen is?
Bij heel oude stenen kijken wetenschappers niet naar de buitenkant, maar naar een klok die in de steen zelf loopt.
Sommige mineralen bevatten een heel klein beetje uranium. Uranium verandert heel langzaam in lood, altijd in hetzelfde tempo. Door te meten hoeveel uranium en hoeveel lood er in een korrel zit, kunnen wetenschappers uitrekenen hoe lang die klok al loopt.
Zo'n korrel is vaak een zirkoon: een klein, supersterk kristal dat miljarden jaren heel blijft.
Bij heel oude stenen zijn wetenschappers het niet altijd met elkaar eens. Daarom staat er bij elke steen een regel Zekerheid. Zo zie je meteen of iets vaststaat of nog onderzocht wordt.
De lijst
Tien stenen, van sterrenstof tot Drenthe
Hieronder staan tien stenen en korrels, van de oudste naar de jongste. Bij elke steen zie je of de leeftijd goed vaststaat of nog onderzocht wordt.
Sterrenstof in de Murchison-meteoriet
Waarom is deze steen zo bijzonder?
In 1969 viel er een meteoriet in Australië. Daarin zaten piepkleine korreltjes die al bestonden voordat onze zon er was. Ze komen van oude sterren en zijn de oudste vaste stukjes materiaal die ooit op aarde zijn gevonden.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- Veel korrels 4,6 tot 4,9 miljard jaar, sommige ouder dan 5,5 miljard, mogelijk tot 7 miljard jaar
- Wat is het
- Presolaire korrels van siliciumcarbide, sterrenstof
- Gevallen
- 28 september 1969, bij Murchison, Victoria
- Land
- Australië
- Onderzocht
- Field Museum, Chicago (publicatie 2020)
- Zekerheid
- Leeftijd van de oudste korrels is een schatting via kosmische straling
Leuke weetjes
- Deze korrels zijn ouder dan de zon. Ze zweefden al door de ruimte toen ons zonnestelsel nog moest ontstaan.
- Bij het onderzoek merkte een student dat het fijngemalen meteorietpoeder rook naar bedorven pindakaas.
- In de meteoriet zitten ook meer dan 15 aminozuren, bouwstenen van leven.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- Field Museum, Meteorite contains the oldest material on Earth – Publicatie 2020 over sterrenstof tot ongeveer 7 miljard jaar.
- Wikipedia, Murchison meteorite – Datum, plaats en aminozuren.
Witte vlekjes in de Allende-meteoriet
Waarom is deze steen zo bijzonder?
De Allende-meteoriet viel in 1969 in Mexico. In de donkere steen zitten witte vlekjes die de allereerste vaste stoffen van ons zonnestelsel zijn. Ze geven ons de beste schatting van wanneer het zonnestelsel begon.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- 4,567 miljard jaar
- Wat is het
- Calcium- en aluminiumrijke insluitsels (CAI's) in een koolstofhoudende meteoriet
- Gevallen
- 8 februari 1969, bij Pueblito de Allende, Chihuahua
- Land
- Mexico
- Gewicht
- Ongeveer 2 ton verzameld
- Zekerheid
- Goed vastgesteld
Leuke weetjes
- Allende wordt wel de best onderzochte meteoriet ter wereld genoemd. Hij viel net voor de eerste maanstenen naar aarde kwamen, en laboratoria stonden klaar.
- De brokstukken lagen verspreid over een gebied van ongeveer 50 bij 8 kilometer.
- Het is de grootste koolstofhoudende meteoriet die ooit op aarde is gevonden.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- Wikipedia, Allende meteorite – Datum, gewicht en leeftijd van de insluitsels.
Zirkoon van de Jack Hills
Waarom is deze steen zo bijzonder?
Dit zijn de oudste stukjes van de aarde zelf die we kennen. Het zijn piepkleine zirkoonkristallen uit West-Australië. Ze vormden zich maar zo'n 150 miljoen jaar na het ontstaan van de aarde, en ze verraden dat er toen al vloeibaar water was.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- 4,404 miljard jaar (plus of min 8 miljoen jaar)
- Wat is het
- Zirkoonkristallen, losse korreltjes in jonger gesteente
- Gevonden
- Erawondoo Hill, Jack Hills
- Land
- Australië
- Bekend sinds
- Publicatie in Nature, 2001
- Zekerheid
- Goed vastgesteld; het oudste bekende mineraal van aardse oorsprong
Leuke weetjes
- De korreltjes zijn zo klein dat je ze alleen met een microscoop goed kunt bekijken.
- Zirkoon is zo sterk dat hij erosie, hitte en druk overleeft. Daarom is hij een perfecte tijdcapsule.
- Andere metingen aan Jack Hills-zirkonen geven ongeveer 4,37 miljard jaar. Het Guinness-record noemt 4,374 miljard jaar. Het blijft hoe dan ook het oudste wat we van de aarde hebben.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- Wikipedia, Jack Hills – Leeftijd 4,404 miljard jaar, plus of min 8 miljoen jaar, en een aanwijzing voor vloeibaar water.
- Guinness World Records, Oldest rock – Jack Hills-zirkoon 4,374 miljard jaar.
Nuvvuagittuq-gesteente
Waarom is deze steen zo bijzonder?
Aan de oostkust van de Hudsonbaai in Canada ligt misschien wel het oudste echte gesteente van de aarde. In 2025 lieten twee verschillende meetmethodes precies dezelfde leeftijd zien. Daarmee is het waarschijnlijk het oudste stuk aardkorst dat nog heel is.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- Ongeveer 4,16 miljard jaar
- Wat is het
- Gesteente uit de Nuvvuagittuq-groensteengordel
- Plek
- Oostkust van de Hudsonbaai, Quebec
- Land
- Canada
- Onderzocht
- Publicatie in Science, 2025
- Zekerheid
- Lang betwist; eerdere schattingen liepen van 3,8 tot 4,3 miljard jaar
Leuke weetjes
- Het gebied ligt op land van de Inuit. Omdat er in het verleden stukken verdwenen en online verkocht werden, mag er niet zomaar gemonsterd worden.
- De Inuitgemeenschap wil van het gebied een beschermd park maken.
- Eerder gold de Acasta-gneis als oudste gesteente. Deze ontdekking kan dat veranderen.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- WCAX / Associated Press, These Canadian rocks may be the oldest on Earth – Publicatie 2025.
- Guinness World Records, Oldest rock – Nuvvuagittuq 4,16 tot 4,2 miljard jaar.
Acasta-gneis
Waarom is deze steen zo bijzonder?
De Acasta-gneis uit Noord-Canada is het oudste stuk lichte aardkorst, het soort gesteente waar continenten van gemaakt zijn. Hij is zo beroemd dat er stukken van in musea over de hele wereld staan.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- Ongeveer 4,02 tot 4,03 miljard jaar
- Wat is het
- Gneis, een gesteente met banden dat onder hoge druk en hitte is veranderd
- Plek
- Bij de Acasta-rivier, ongeveer 300 km ten noorden van Yellowknife
- Land
- Canada
- Te zien
- Onder meer een rotsblok van vier ton bij een museum in Washington D.C.
- Zekerheid
- Goed vastgesteld
Leuke weetjes
- Er zit een stukje Acasta-gneis verwerkt in een gitaar van het Canadese project Six String Nation.
- Het gebied met dit gesteente is groter dan 13.000 vierkante kilometer.
- Gneis herken je aan de lichte en donkere banden, alsof de steen gestreept is.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- Wikipedia, Acasta Gneiss – Leeftijd, ligging en museumstukken.
Big Bertha, een aardse steen op de maan
Waarom is deze steen zo bijzonder?
Astronaut Alan Shepard nam in 1971 een maansteen van bijna 9 kilo mee naar huis. Er zit een klein brokje in dat volgens sommige onderzoekers van de aarde komt. Een enorme inslag zou het miljarden jaren geleden naar de maan hebben geschoten.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom van het aardse brokje
- Ongeveer 4 miljard jaar
- Wat is het
- Maansteen (breccie) met een insluitsel dat lijkt op aards graniet
- Meegenomen
- 1971, Apollo 14, bij de Cone-krater
- Gewicht
- 8,998 kg
- Onderzocht
- Studie uit 2019
- Zekerheid
- Betwist: een studie uit 2020 denkt dat het brokje toch van de maan komt
Leuke weetjes
- Als het klopt, is de oudste aardse steen dus niet op aarde gevonden maar op de maan.
- Shepard raapte de steen op bij de rand van de Cone-krater, tijdens zijn tweede maanwandeling.
- Wetenschappers vergeleken stoffen zoals titanium en cerium in de korrels om te raden waar het brokje ontstond.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- Wikipedia, Big Bertha (lunar sample) – Gewicht, vinder en de studies uit 2019 en 2020.
Isua-gesteente, Groenland
Waarom is deze steen zo bijzonder?
In het zuidwesten van Groenland liggen enkele van de oudste gesteenten van de aarde. In 2016 meldden onderzoekers dat ze er golfjes in de steen hadden gevonden die door piepkleine levende wezens gemaakt zouden zijn: misschien de oudste sporen van leven ooit.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- Ongeveer 3,7 miljard jaar (de mogelijke stromatolieten)
- Wat is het
- Gesteente uit de Isua-groensteengordel
- Plek
- Zuidwest-Groenland
- Bekend sinds
- Publicatie in Nature, 2016 (team van Allen Nutman)
- Zekerheid
- Betwist: andere onderzoekers denken dat de golfjes gewoon door druk in de steen zijn ontstaan
Leuke weetjes
- Als ze kloppen, zijn ze 220 miljoen jaar ouder dan alle stromatolieten die eerder bekend waren.
- Het team wachtte vier jaar met publiceren om alles goed te controleren.
- Meer over stromatolieten lees je bij plaats 9.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- Smithsonian Magazine, Scientists think they've found Earth's oldest fossil – Publicatie 2016, team van Allen Nutman.
- Cosmos Magazine, Claimed evidence for earliest Earth life is just rocks – Andere onderzoekers denken dat de golfjes door druk zijn ontstaan.
Barberton Makhonjwa-bergen
Waarom is deze steen zo bijzonder?
In Zuid-Afrika ligt een heel berggebied van oeroude gesteenten. Het is een van de best bewaarde plekken op aarde om te zien hoe de jonge aarde eruitzag. Sinds 2018 staat het op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- 3,25 tot 3,6 miljard jaar
- Wat is het
- Vulkanisch gesteente en afzettingen uit de Barberton-groensteengordel
- Plek
- Noordoost-Zuid-Afrika
- Status
- UNESCO Werelderfgoed sinds 2018
- Zekerheid
- Goed vastgesteld
Leuke weetjes
- Hier vind je komatiiet, gestold uit de heetste lava die ooit op aarde heeft gestroomd.
- Er zitten ook sporen in van meteorietinslagen uit de tijd vlak na een periode met heel veel inslagen.
- Het beschermde gebied is ruim 113.000 hectare groot.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- UNESCO, Barberton Makhonjwa Mountains – Werelderfgoed sinds 2018.
Stromatolieten van de Pilbara
Waarom is deze steen zo bijzonder?
Stromatolieten zijn stenen met laagjes die gemaakt zijn door bacteriën, laagje voor laagje. In de Dresser-formatie in West-Australië liggen stromatolieten van 3,48 miljard jaar oud. Het zijn de oudste stromatolieten waar de meeste onderzoekers het over eens zijn.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- 3,48 miljard jaar
- Wat is het
- Stromatolieten, door bacteriën gevormde laagjessteen
- Plek
- Dresser-formatie, Pilbara
- Land
- Australië
- Bijzonder
- Grotendeels vervangen door hematiet (ijzeroxide)
- In onze stenengids
- Stromatoliet
- Zekerheid
- De oudste stromatolieten waar de meeste onderzoekers het over eens zijn
Leuke weetjes
- Omdat deze stromatolieten nu grotendeels uit ijzeroxide bestaan, lijken ze op gesteente van Mars. Onderzoekers gebruiken ze om te leren hoe je sporen van leven op Mars kunt herkennen.
- Er bestaan vandaag nog steeds levende stromatolieten, bijvoorbeeld in ondiepe, zoute baaien.
- In onze stenengids vind je stromatoliet. Die stukken zijn een stuk jonger, maar laten dezelfde mooie laagjes zien.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- ScienceDaily, Earth's oldest stromatolites and the search for life on Mars – Publicatie 2022.
De reuzenkei van Nooitgedacht
Waarom is deze steen zo bijzonder?
Je hoeft niet naar Australië om een oeroude steen te zien. In 2022 vond kraanmachinist Rick Joling in het Drentse Nooitgedacht een kei van 6.000 tot 7.000 kilo. Hij is ongeveer 2 miljard jaar oud en kwam in de ijstijd met het landijs mee uit Scandinavië.
🏛 Museumkaart
- Ouderdom
- Ongeveer 2 miljard jaar
- Wat is het
- Migmatiet, een gesteente dat diep in de aarde half gesmolten is geweest
- Gevonden
- Oktober 2022, door kraanmachinist Rick Joling
- Plek
- Nooitgedacht, Drenthe
- Afkomstig uit
- Zweden of Finland, meegevoerd door het landijs
- Gewicht
- 6.000 tot 7.000 kilo
- Zekerheid
- De nieuwsberichten noemen ongeveer 2 miljard jaar
Leuke weetjes
- De kei is hoekig gebleven omdat hij tijdens de reis weinig langs andere stenen schuurde. De meeste Drentse zwerfkeien zijn juist rond.
- Ook de stenen van de hunebedden zijn zwerfkeien die met het landijs uit Scandinavië kwamen.
- Hij is bijna half zo oud als de aarde zelf.
Bronnen en notities
De leeftijden, plaatsen en namen komen uit de bronnen bij elke steen. Waar onderzoekers het oneens zijn, staat dat bij Zekerheid.
- NOS, Kraanmachinist vindt miljarden jaren oude reuzenkei in Nooitgedacht – Vondst in 2022.
- Hart van Nederland, Zwerfkei na 2 miljard jaar op ereplaats in Nooitgedacht – Gewicht en ereplaats in het dorp.
Rustig uitgelegd
Vragen die vaak langskomen
Korte antwoorden, zodat de tijdlijn makkelijker te volgen is.
Wat is de oudste steen op aarde?
Het oudste aardse mineraal is zirkoon uit de Jack Hills in Australië, ongeveer 4,4 miljard jaar. Het oudste gesteente dat nog heel is, komt waarschijnlijk uit Nuvvuagittuq in Canada, ongeveer 4,16 miljard jaar.
Kan een steen ouder zijn dan de aarde?
Ja, als hij uit de ruimte komt. Meteorieten zoals Allende en Murchison bevatten stukjes die ouder zijn dan de aarde, en sommige korrels zelfs ouder dan de zon.
Wat is het verschil tussen een mineraal en een gesteente?
Een mineraal is Ă©Ă©n soort kristalstof, zoals zirkoon of kwarts. Een gesteente is een mengsel van mineralen, zoals graniet of gneis.
Waarom zijn er zo weinig heel oude stenen?
De aardkorst wordt steeds opnieuw gebruikt. Stenen zakken weg in de aarde, smelten en komen als nieuwe steen terug. Alleen op een paar plekken is oud gesteente bewaard gebleven.
Hoe oud zijn stenen in Nederland?
Onze bodem bestaat vooral uit jonge lagen zand en klei. Maar zwerfkeien die in de ijstijd uit Scandinavië kwamen, kunnen meer dan een miljard jaar oud zijn.
Waar de oudste stenen vandaan komen
Negen vindplaatsen liggen op aarde. Big Bertha (plaats 6) kwam met Apollo 14 van de maan en staat daarom niet op deze kaart. De stip bij Drenthe is de plek waar de kei in 2022 is gevonden. De steen zelf is met het landijs uit Scandinavië meegereisd.
Tip: beweeg of klik op een genummerde marker voor meer informatie over de vondst.
Van sterrenstof tot een kei in Drenthe
Dit is de volgorde van ontstaan, van oud naar jong. Die volgorde is niet hetzelfde als de lijst: het ontstaan van de aarde staat ertussen, en de Pilbara valt binnen de leeftijdsspanne van Barberton.
Sterrenstof uit Murchison
Korrels ontstaan rond oude sterren, nog voor onze zon.
Allende
Eerste vaste stoffen van ons zonnestelsel.
De aarde ontstaat
Onze planeet zelf is jonger dan het sterrenstof en de Allende-insluitsels.
Zirkoon van de Jack Hills
Het oudste bekende mineraal van de aarde.
Nuvvuagittuq
Waarschijnlijk het oudste stuk aardkorst dat nog heel is.
Acasta-gneis
Het oudste bekende stuk lichte aardkorst.
Brokje in Big Bertha
Een mogelijk aards brokje, later op de maan gevonden. Die herkomst is betwist.
Isua
Mogelijke stromatolieten. Andere onderzoekers denken dat de golfjes door druk zijn ontstaan.
Barberton
Vulkanisch gesteente en afzettingen in noordoost-Zuid-Afrika.
Stromatolieten van de Pilbara
De oudste stromatolieten waar de meeste onderzoekers het over eens zijn.
Reuzenkei van Nooitgedacht
Ontstaan in Scandinavië, in 2022 gevonden in Drenthe.
🏛️ Ontdek verder
Dit artikel maakt deel uit van Stefans Ontdekserie
Loop gerust door naar de volgende zaal. Zo groeit deze pagina stap voor stap uit tot een klein digitaal kristallenmuseum.
IJzer uit de ruimte. Deze zaal komt later.
Stap voor stap in de aarde.
Nu liveAmmoliet, kleurrijk fossiel uit de oertijdEen fossiel uit een tijd die, vergeleken met deze stenen, nog jong is.
Nu liveDe mooiste mineraalmuseaWaar je mineralen en gesteenten in het echt kunt zien.
Nu liveWereldkaartWaar de stenen uit onze collectie vandaan komen.